SavedAdd your journal

Journals / Artuklu Akademi / 2025 / Cilt: 12 Sayı: 1

A Study on the Relationship Between Religious Individuation and Five Factor Personality

Dini Bireyselleşme ve Beş Faktör Kişilik İlişkisi Üzerine Bir Araştırma

Nurun Nisa Bayram, Faruk Karaca

Pages
44–65
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

Religious individualization refers to the individual’s separation from their religious, traditional, and institutional content and living in an individualized manner. The form of religiosity in question is related to personality which means the coherent set of qualities that the individual possesses. As a quantitative research, this study aims to examine the relationship between religious individualization and the five-factor personality, using a correlational survey design. The study was conducted on a sample of 933 people using the “Multidimensional Religious Individualization Scale” and the “Quick Big Five Personality Test”. The results demonstrated that the religious individualization was negatively correlated with responsibility and agreeableness. In addition, the non-collectivism dimension of religious individuation was negatively correlated with agreeableness and accountability, the distance to religious groups dimension was positively correlated with extraversion and openness to experience, the questioning dimension was negatively correlated with agreeableness and accountability, extraversion was positively correlated with openness to experience, the religious self-efficacy dimension was positively correlated with openness to experience, and the relativism dimension was positively correlated with agreeableness and emotional balance. . The results obtained were discussed in terms of the existing literature and findings; future studies that could be conducted on the subject were evaluated.

Özet

Dini bireyselleşme bireyin dini, geleneksel ve kurumsal içeriğinden uzaklaştırıp bireyselleşmiş bir biçimde yaşamasını ifade etmektedir. Söz konusu dindarlık biçimi bireyin sahip olduğu tutarlı nitelikler bütünü anlamına gelen kişilik ile ilişkilidir. Araştırmanın amacı dini bireyselleşme ve beş faktör kişilik arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanmıştır. Araştırma “Çok Boyutlu Dini Bireyselleşme Ölçeği” ve “Hızlı Büyük Beşli Kişilik Testi” kullanılarak 933 kişilik bir örneklemde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre dini bireyselleşme toplam puanı ile sorumluluk ve uyumluluk kişilik özellikleri arasında olumsuz bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca dini bireyselleşmenin kolektif olmama boyutu ile uyumluluk ve sorumluluk arasında olumsuz; dini gruplara karşı mesafe boyutu ile dışadönüklük ve deneyime açıklık arasında olumlu; sorgulama boyutu ile uyumluluk ve sorumluluk arasında olumsuz, dışadönüklük ve deneyime açıklık arasında olumlu; dini öz-yeterlik boyutu ile deneyime açıklık arasında olumlu; görecelik boyutu ile uyumluluk ve duygusal denge arasında olumsuz ilişkiler olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar mevcut literatür ve bulgular açısından tartışılmış, gelecekte konuyla ilgili yapılabilecek çalışmalar değerlendirilmiştir.

Keywords
🔖

Cite This Article

Bayram, N. N., Karaca, F. (2025). A Study on the Relationship Between Religious Individuation and Five Factor Personality. Artuklu Akademi, Cilt: 12 Sayı: 1, 44–65. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1658471

📄 Full Text PDF Viewer

References (55)

  1. Afhami, Reza vd. “Self-Rating of Religiosity (SRR) in Iran: Validity, Reliability and Associations with the Big Five”. Mental Health, Religion & Culture 20/9 (2017), 879-887.
  2. Ağçoban, Sıddık. Üniversite Gençliğinde Dini Bireyselleşme. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
  3. Ahmedi, Ekber Şah – Ahmedi, Büşra Kılıç. “Dinin Bireyselleşmesi Üzerine Niceliksel Bir Araştırma”. Bilimname 51 (2024), 457-484.
  4. Akdoğan, Tuba. Kişilik ve Dindarlık Arası İlişkide Hayat Memnuniyetinin Aracı Rolünün İncelenmesi. Ordu: Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  5. Bauer, Thomas. Müphemlik Kültürü ve İslam Farklı Bir İslam Tarihi Okuması. çev. Tanıl Bora. İstanbul: İletişim Yayınları, 2. Basım, 2021.
  6. Bayram, Nurun Nisa. Dini Bireyselleşme ve Kişilik İlişkisine Dair Bir Araştırma. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  7. Bayram, Nurun Nisa - Karaca, Faruk. “Çok Boyutlu Dinî Bireyselleşme Ölçeği”. Eskiyeni 54 (2024), 1289-1308. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1463486.
  8. Berger, Peter L. “Sekülerizmin Gerilemesi”. Sekülerizm Sorgulanıyor. ed. Ali Köse. 11-32. İstanbul: Ufuk Kitapları, 2002.
  9. el-Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Beyrut: Daru İbn Kesir, 1987.
  10. Burger, Jerry M. Kişilik. çev. İnan Deniz Erguvan Sarıoğlu. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 5. Basım, 2016.
  11. Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 14. Basım, 2013.
  12. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma, 2002.
  13. Dağcı, Tahir. “Üniversite Öğrencilerinde Dini Bireyselleşme: Karaman Örneği”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 18 (2024), 365-392. https://doi.org/10.47502/mizan.1422831
  14. Ehsan, Hadi Bahrami. - Said Pournaghash-Tehrani. “The Relationship Between Personality Dimensions and Religious Orientation”. Social and Humanity 31 (2012), 263-267.
  15. Ete, Hatem - Yargı, Abdullah. Türkiye’de Dindarlık Algısı. Ankara Enstitüsü, 2023. https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20231103-15111939.pdf
  16. Feist, Jess, - Feist, Gregory J. Psychology: Theories of Personality. New York: McGraw-Hill, 2008.
  17. Gebauer, J. E. vd. “Cross-cultural Variations in Big Five Relationships with Religiosity: A Sociocultural Motives Perspective”. Journal of Personality and Social Psychology 107/6 (2014), 1064.
  18. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 14. Basım, 2018.
  19. Inglehart, Ronald. Religion’s Sudden Decline: What’s Causing İt, and What Comes Next?. Oxford: Oxford University Press, 2021.
  20. Işık, Hakan. Kişilik ve Dindarlık İlişkisi (Artvin İli Örneği). Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
  21. John, O. P. - Srivastava, S. “The Big-Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives”. Handbook of personality: Theory and Research. ed. L. A. Pervin - O. P. John. 102-138. New York: Guilford, 2. Basım, 1999.
  22. Jöreskog, Karl G. - Sörbom, Dag. PRELIS 2: User’s Reference Guide: A Program for Multivariate Data Screening and Data Summarization: A Preprocessor for LISREL. Chicago: Scientific Software International, 1996.
  23. (KA), Kalkınma Ajansları. “İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması”. Erişim 11 Kasım 2024. https://ka.gov.tr/sayfalar/kalkinma-planlamasinda-istatistiki-bolge-birimleri-siniflandirmasi--24
  24. Kalgı, Mehmet Emin. Ortaöğretim Öğrencilerinde Dindarlık ile Kişilik Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma (Şanlıurfa örneği). Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
  25. Karaca, Faruk. Din Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 2015.
  26. Karaca, Faruk. Dini Gelişim Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 2016.
  27. Karayiğit Ulu, Nuriman. Özanlayış, Beş Faktör Kişilik Özellikleri ve Mükemmeliyetçi Dindarlık İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  28. Karslı, Necmi. “Beş Faktörlü Kişilik Yapısı ve Dindarlık”. Dindarlık, Kişilik ve Ruh Sağlığı. ed. Nevzat Gencer – Muammer Cengil. 37-62. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2020.
  29. Khoynezhad, Gholamreza vd. “Basic Religious Beliefs and Personality Traits”. Iranian Journal Of Psychiatry 7/2 (2012), 82.
  30. Kırdök, Oğuzhan-Korkmaz, Ozan. “Beş Faktör Kişilik Kuramı”. Geçmişten Günümüze Kişilik Kuramları. ed. Burhan Çapri. 629-649. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2020.
  31. Köse, Ali. “XXI. Yüzyıl Türkiye’sinde Gelenekle Modernite Arasında Din Algıları ve Dindarlık Formları: Sosyolojik Bir Bakış”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 49/49 (2015), 5-27.
  32. Köse, Ali. (ed.) Sekülerizm Sorgulanıyor. İstanbul: Ufuk Kitapları, 2002.
  33. Luckmann, Thomas. Görünmeyen Din Modern Toplumda Din Problemi. çev. Ali Coşkun - Fuat Aydın. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2003.
  34. Lukes, Steven. Bireycilik. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2006.
  35. Maltby John vd. Personality, Individual Differences and Intelligence. Harlow: Pearson Education, 2017.
  36. McCrae, Robert - Costa, Paul. “Updating Norman’s “Adequacy Taxonomy”: Intelligence and Personality Dimensions in Natural Language and in Questionnaire”. Journal of Personality and Social Psychology 49/3 (1985), 710-72.1 https://doi.org/10.1037/0022-3514.49.3.710
  37. McCrae, Robert – Terracciano, Antonio. “Universal Features of Personality Traits From The Observer’s Perspective: Data from 50 Cultures”. Journal of Personality and Social Psychology 88/3 (2005), 547.
  38. McCrea, Robert - Costa, Paul. Personality in Adulthood. New York: The Guilford Press, 2003.
  39. Mijares, Santiago – Espinosa, A. C. D. “Religiosity and Personality in a Mexican Sample”. International Journal of Humanities and Social Science 41 (2014), 108-112.
  40. Morsünbül, Ümit. “Hızlı Büyük Beşli Kişilik Testi Türkçe Versiyonu Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması”. Düşünen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 27 (2014), 316-322.
  41. Nişancı, Zübeyir. Sayılarla Türkiye’de İnanç ve Dindarlık. İstanbul: Mahya Yayıncılık, 2023.
  42. Oktay, Melike. Üniversite Gençliğinde Tanrı Tasavvurları ile Kişilik Özellikleri İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
  43. Paker, Kamile Oya - Akçalı, Seda İçin “Dinin Bireyselleşmesi: Üniversite Gençliği İle Bir Ölçek Çalışması”. Gaziantep University Journal Of Social Sciences 11/4 (2012), 1440-1459.
  44. Saroglou, Vassilis. “Gençlerin Dinleri ve Kişilikleri: Belçika’da Yapılan Yeni İncelemeler”. çev. Veysel Uysal. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2000), 123‐144.
  45. Stark, Rodney. “Toprağın Bol Olsun Sekülerleşme”. Sekülerizm Sorgulanıyor. ed. Ali Köse. 36-40. İstanbul: Ufuk Kitapları, 2002.
  46. Szcześniak, M. vd. “Big Five Personality Traits and Life Satisfaction: The Mediating Role of Religiosity”. Religions 10/7 (2019), 437.
  47. Şentepe, Ayşe. - Metin Güven. “Kişilik Özellikleri ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Araştırma”. Sakarya Üniversitesi Ilahiyat Fakültesi Dergisi 17/31 (2015), 27-44.
  48. Taylor, Andrew, - MacDonald, Douglas A. “Religion And The Five Factor Model of Personality: An Exploratory İnvestigation Using A Canadian University Sample”. Personality and Individual Differences 27-6 (1999), 1243-1259.
  49. Turan, Yahya. Kişilik Özellikleri ve Dinsel Yönelimler Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009.
  50. Turan, Yahya. Kişilik ve Dindarlık. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
  51. Ünal, Mehmet Süheyl. Dinsel Bireycilik. İstanbul: Açılım Kitap, 2011.
  52. Ünal, Mehmet Süheyl. Modern Toplumda Dinsel Bireycilik. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007.
  53. Yapıcı, Asım. “Modernleşme-Sekülerleşme Sürecinde Türk Gençliğinin Anlam Dünyasında Dinin Yeri (Çukurova Üniversitesi Örneği)”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 9/2 (2009), 1-37.
  54. Yavuzaslan, Rabia. İnanç Tarzları ile Kişilik Arasındaki İlişkiler. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  55. Yüce, Fatma. Gençlerde Dindarlık ve Kişilik Özellikleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.