SavedAdd your journal

Journals / Artuklu Akademi / 2025 / Cilt: 12 Sayı: 1

The Legal Maxim of a Transaction Contrary to The Primary Purpose and Relevant Fiqh Applications in Islamic Law

İslam Hukukunda Maksudun Aksi ile Muamele Kaidesi ve Fıkhî Uygulamaları

Abdulbaki Deniz

Pages
24–43
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

The rule is a universal rule that covers particular issues that consist of different jurisprudential subjects and meet in a certain meaning. The literature of Qawaid began to form with the maturation period of jurisprudence after the codification process. The aim is to facilitate the ways of finding solutions to jurisprudential problems by making general explanations about issues from different subjects that meet in the same meaning. In our research, the actions of the taxpayer were examined in terms of their purposes and in case of any action or statement indicating bad intention, the principle of acting contrary to the intention was emphasized. In this context, the nature of the rule and some practices that include sanctions were mentioned. The first example that comes to mind in this regard is the deprivation of the right of inheritance of the person who kills his heir.

Özet

Kaide, fıkhî farklı konulardan oluşan ve belli bir mânada buluşan tikel meseleleri kapsayan tümel kurallardır. Kavâid literatürü fıkhın tedvin sürecinden sonra olgunlaşma dönemiyle birlikte oluşmaya başlamıştır. Amaç, aynı mânada buluşan farklı konulardan meseleler hakkında genel açıklamalar yapmak suretiyle fıkhî sorunlara çözüm bulma yollarını kolaylaştırmaktır. Araştırmamızda mükellefin eylemleri maksatları açısından incelenmiş ve kötü niyeti gösteren herhangi bir eylem yahut söylem tespiti durumunda kastın aksi ile muamele kaidesinin işletilmesi üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda kaidenin mahiyetine ve yaptırım içeren bazı uygulamalara değinilmiştir. Bu konuda ilk akla gelen örnek murisini öldüren kişinin miras hakkından mahrum bırakılmasıdır.

Keywords
🔖

Cite This Article

Deniz, A. (2025). The Legal Maxim of a Transaction Contrary to The Primary Purpose and Relevant Fiqh Applications in Islamic Law. Artuklu Akademi, Cilt: 12 Sayı: 1, 24–43. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1640524

📄 Full Text PDF Viewer

↗New Tab

Loading PDF document...

References (49)

  1. Aydın, Mehmet Akif. “Mecelle-i Ahkâm-i Adliyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  2. Begavî, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Hüseyin b. Mes‘ûd b. Muhammed el-Ferrâ. Şerhu’s-sünne. thk. Şuayb el-Ernavut- Muhammed Züheyr eş-Şavîş. Beyrut: el-Mektebü’l-islamî, 1403.
  3. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmi‘u’s-Sahîh. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 1422.
  4. Cündî, Ziyâüddîn Ebü’l-Mevedde Halîl b. İshâk b. Mûsâ. et-Tavzîh fî şerhi’l-muhtasari’l-fer‘î. thk. Ahmed b. Abdülkerim Necîb. y.y., Merkezü Necibveyh, 1329.
  5. Cürcânî, Ali b. Muhammed b. Ali ez-Zeyn eş-Şerif. et-Ta‘rifât. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403.
  6. Cüveynî, Abdülmelik b. Abdullah b. Yusuf b. Muhammed. el-Burhân fî usûli’l-fıkh. thk. Salah b. Muhammed b. Uvayza. Beyrut: y.y., 1997.
  7. Cüveynî, Abdülmelik b. Abdullah b. Yusuf b. Muhammed. Nihayetü’l-Matlab fî dirayeti’l-mezheb. thk. Abdulazim Mahmud ed-Dîb. y.y. Dâru’l-Minhâc, 1428.
  8. Cüveynî, Ebû Muhammed Abdullah b. Yusuf. el-Cem‘ ve’l-fark: el-Fürûk. thk. Abdurrahman b. Selame b. Abdullah el-Müzeynî. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1424.
  9. Desûkī, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Hâşiye ala’ş-şerhi’l-kebîr. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1431.
  10. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamid. Beyrut: el-Mektebetü’l-Mısriyye, 1431.
  11. Fezârî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed b. el-Hâris. Kitâbü’s-Siyer. thk. Faruk Hamade. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1987.
  12. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Ahmed et-Tûsî, el-Vasît fî’l-mezheb. thk. Ahmed Mahmud İbrahim- Muhammed Muhammed Tamır. Kahire: Dârü’s-selam, 1417.
  13. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Ahmed et-Tûsî. el-Mustasfâ min ilmi’l-usûl. thk. Muhammed b. Abdisselam Abdüşşâfî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1413.
  14. Hısnî, Takıyyüddîn Ebû Bekr b. Muhammed b. Abdilmü’min el-Hüseynî. el-Kavâid. thk. Abdurrahman b. Abdullah eş-Şa‘lân- Cibril b. Muhammed el-Busaylî. Riyad: Mektebetü’n-Neşr, 1418.
  15. Hicâvî, Ebû’n-Necâ Şerefuddin Musa el-Makdisî. el-İknâ‘ fî fıkhi’l-İmam Ahmed b. Hanbel. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1431.
  16. İbn Abdilberr, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed en-Nemerî. et-Temhîd limâ fi’l-muvaṭṭa mine’l-maʿânî ve’l-esânîd. thk. Mustafa b. Ahmed el-Alevî- Muhammed Abdilkebîr el-Bekrî. Mağrib: Vezaretü’l-Evkâf, 1387.
  17. İbn Arabî, Muhammed b. Abdullah. Ahkâmu’l-Kur’an. thk. Muhammed Abdulkadir Ata. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424.
  18. İbn Kudame, Ebû Muhammed Muvaffakuddin Abdullah b. Ahmed b. Muhammed. el-Muğnî. thk. Abdullah b. Abdilmuhsin et-Türkî- Abdulfettah Muhammed el-Huluv. Riyad: Dâru Alemi’l-Kütüb, 1417.
  19. İbn Nüceym. Zeynuddin b. İbrahim b. Muhammed. el-Eşbâh ve’n-nezâir. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418.
  20. İbn Receb, Zeyneddin Abdurrahman b. Ahmed. el-Kavâid. Mısır: Mektebetü’l-Hacî, 1431.
  21. İbn Rüşd, Ebû’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muḳtasıd. Kahire: Daru’l-Hadis, 1425.
  22. İbnu’l-Kayyım el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb ez-Züraî ed-Dımaşkī el-Hanbelî. İʿlâmü’l-muvaḳḳıʿîn ʿan rabbi’l-ʿâlemîn. thk. Muhammed Ecmel el-Islahî. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1440.
  23. İbnü’l-Esîr, Mecduddin Ebû’s-Sa‘âdât el-Mübarek b. Muhammed b. Abdulkerim eş-Şeybânî el-Cezerî. Câmi‘u’l-usûl fî ahâdisi’r-Resûl. thk. Abdulkadir el-Arnavût. Mekke: Mektebetü’l-Halvânî, 1389.
  24. İbnü’l-Mulakkın, Siracuddin Ebû Hafs Ömer b. Ali el-Ensarî. el-Eşbâh ve’n-nezâir. thk. Muhammed Mahmud el-Ezherî. Riyad: Dâru İbn Kayyım, 1431.
  25. İzz b. Abdisselam, Ebû Muhammed Abdülazîz b. Ebi’l-Kâsım es-Sülemî ed-Dımaşkī. Ḳavâidü’l-aḥkâm fî mesaliḥi’l-enâm (el-Ḳavâidü’l-kübrâ). thk. Taha Abdurrauf Sa’d. Mısır: Mektebetü’l-Külliyâti’l-Ezheriyye, 1414.
  26. Karadağ, Bekir. “İslam Hukukunda Maslahat-Mefsedet Dengesi”. İslam Düşüncesi Araştırmaları. (Ankara, 2019). 213-239.
  27. Karadağ, Bekir. “İslâm Hukukunun Tedviniyle İlgili Tartışmalar Bağlamında Müslüman İlim Adamlarının Tespitleri”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10/19 (Bahar, 2020). 403-420.
  28. Karâfî, Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân el-Mısrî. el-Furûḳ; Envârü’l-burûḳ fî envâi’l-furûḳ (el-Ḳavâidü’s-seniyye fi’l-esrâri’l-fıḳhiyye. Beyrut: Alemü’l-Kütüb, 1431.
  29. Karâfî, Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân el-Mısrî. eẕ-Ẕaḫîre fi’l-fıḳh. thk. Muhammed Hacci- Said A‘râb-Muhammed Bu Habze. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslamî, 1994.
  30. Kerabisî, Esat b. Muhammed b. Hüseyn. el-Fürûk. thk. Muhammed Tamûm. Küveyt: Vezaretü’l-Evkâf, 1402.
  31. Köse, Saffet. “Hülle”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1998. 475-477. https://islamansiklopedisi.org.tr/hulle
  32. Kudûrî, Ebû’l-Hüseyin Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. et-Tecrîd. thk. Muhammed Ahmed Sirac- Ali Cumu‘a Muhammed. Kahire: Dârü’s-Selam, 1417.
  33. Mâverdî, Ebû’l-Hasan Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-Ḥâvi’l-kebîr. thk. Ali Muhammed Muavvad- Adil Ahmed Abdülmevcud. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, t.y.
  34. Merverrûzî, Ebû Alî el-Hüseyin b. Muhammed b. Ahmed. et-Taʿlîḳa alâ muḫtasari’l-Müzenî. thk. Ali Muhammed Muavvad- Adil Ahmed Abdülmevcud. Mekke: Mektebetü Nezâr, 1437.
  35. Müslim, Ebû’l-Hüseyn b. el-Haccâc b. el-Kuşeyrî, el-Câmiʿu’s-saḥîḥ. thk. Muhammed Fuad Abdulbaki. Kahire: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1374.
  36. Nesefî, Ebû’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Kenzü’d-deḳāʾiḳ. thk. Said Bektaş. y.y. Dâru’l-Beşâiri’l-İslamiyye, 1432.
  37. Neşşâr, Muhammed Fethullah. “Ehemmü’l-fürû‘i’l-fıkhiyye el-mebniyye ‘ala kâideti el-mu‘âradatü bi nakidi’l-maksûd”. Mecelletü’ş-şeriati ve’l-kânûn, 1/24 (2009), 683-761. https://jlr.journals.ekb.eg/article_27811.html
  38. Remlî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ahmed b. Hamza. Nihâyetü’l-muhtâc ilâ şerḥi’l-Minhâc. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1404.
  39. Rûyânî, Ebü’l-Mehâsin Fahrülislâm Abdülvâhid b. İsmâîl b. Ahmed et-Taberî. Bahru’l-mezheb. thk. Tarık Fethî es-Seyyid. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2009.
  40. Safiyyu’l-Hindî, Ebû Abdillâh Safiyyüddîn Muhammed b. Abdirrahîm b. Muhammed. Nihâyetü’l-vusûl ilâ ilmi’l-usûl. thk. Salih b. Süleyman el-Yusuf- Sa‘d b. Salim es-Sevîh. Mekke: el-Mektebetü’t-Ticariyye, 1416.
  41. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el-Mebsût. thk. Heyet. Mısır: Matbaatü’s-Saade, 1431.
  42. Suyûtî, Celaluddin Abdurrahman. el-Eşbâh ve’n-nezâir. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403.
  43. Sübkî, Tacuddin Abdulvehhab b. Ali b. Abdilkafî. el-Eşbâh ve’n-nezâir. thk. Adil Ahmed Abdülmevcud- Ali Muhammed Muavvad. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1411.
  44. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs. el-Ümm. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1403.
  45. Şâtıbî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Mûsâ b. Muhammed. el-Muvafakât. thk. Ebû Ubeyde Meşhur b. Hasan. Mısır: Dâru İbn Affân, 1417.
  46. Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. Muġni’l-muhtâc ilâ maʿrifeti meʿânî elfâẓi’l-minhâc. thk. Ali Muhammed Muavvad- Adil Ahmed Abdülmevcud. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1404.
  47. Tirmizî, Muhammed b. İsa b. Sevre b. Musa. es-Sünen. thk. Ahmed Mahmud Şakir- Muhammed Fuad Abdulbaki. Mısır: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1395.
  48. Zerkeşî, Bedreddin Muhammed b. Abdullah b. Bahadır. el-Mensûr fî’l-kavâidi’l-fıkhiyye. thk. Teysir Faiz Ahmed Mahmud. Küveyt: Vezaretü’l-evkâf el-Küveytiyye, 1405.
  49. Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslamî ve edilletühü. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1433.