SavedAdd your journal

Journals / Artuklu Akademi / 2025 / Cilt: 12 Sayı: 1

A Functional Approach to ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī’s Theory of Syntax

Abdülkâhir el-Cürcânî'nin Sözdizim Nazariyesine İşlevsel Bir Yaklaşım

Hüseyin Çiçek, Mehmet Ali Kılay Araz

Pages
1–23
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

The functional approach, one of the modern linguistic approaches, advocates a comprehensive analysis of language by taking into account its functions and uses. Although the functional approach, which is closely related to pragmatics, has traces in traditional Arabic language studies, it is difficult to speak of a systematic functionalism in these studies. However, what ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī (d. 471/1078-79) says in his work Dalāʾīl al-Iʿjāz in the context of the structure-usage relationship largely coincides with the basic principles of the functional approach. According to al-Jurjānī, who explains the iʿjāz of the Qurʾān in terms of eloquence and the source of eloquence in terms of syntax, a syntactic structure must provide a function and use in order to be meaningful. Clearly showing his functional and usage-based approach, al-Jurjānī thinks that a syntactic structure that does not provide a certain function is meaningless even if it complies with grammatical rules. The aim of this study is to establish a relationship between the functional approach, one of the modern approaches, and al-Jurjānī’s understanding of language through a comparative method. According to the results, al- Jurjānī’s general understanding of language and syntax in Dalāʾīl is functional and usage-based.

Özet

Modern dilbilim yaklaşımlarından biri olan işlevsel yaklaşım, dilin işlevlerini ve kullanımlarını dikkate alarak kapsamlı bir inceleme yapmayı savunur. Edimbilimle sıkı bir ilişkisi olan işlevsel yaklaşımın, geleneksel Arap dili çalışmalarındaki izleri olsa da bu çalışmalarda sistematik bir işlevselcilikten bahsetmek zordur. Çalışmanın ele aldığı problem, söz konusu yaklaşımın, Abdülkâhir el-Cürcânî’nin (öl. 471/1078-79) dil düşüncesiyle ne derece örtüştüğüdür. Kur’an’ın i‘câzını fesahat ile fesahatin kaynağını ise sözdizimle açıklayan Cürcânî’ye göre sözdizimsel bir yapının anlamlı olabilmesi için mutlaka bir işlev ve kullanımı sağlaması gerekir. Cürcânî, dilbilgisel kurallara uygun olsa bile belirli bir işlevi sağlamayan sözdizimsel yapının anlamsız olduğunu düşünür. Bu çalışmanın amacı, modern dönem yaklaşımlardan işlevsel yaklaşım ile Cürcânî’nin dil anlayışı arasında karşılaştırmalı metotla bir ilişki kurmaktır. Buradan hareketle elde edilen sonuca göre Cürcânî’nin Delâil özelindeki genel dil anlayışı ve sözdizim yaklaşımı işlevsel ve kullanım temellidir. Zira Cürcânî’nin Delâilü’l-i‘câz adlı eserinde yapı-kullanım ilişkisi bağlamında söyledikleri, işlevsel yaklaşımın temel ilkeleriyle büyük oranda örtüşür.

Keywords
🔖

Cite This Article

Çiçek, H., Araz, M. A. K. (2025). A Functional Approach to ʿAbd al-Qāhir al-Jurjānī’s Theory of Syntax. Artuklu Akademi, Cilt: 12 Sayı: 1, 1–23. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1629847

📄 Full Text PDF Viewer

References (40)

  1. Alevî, Hâfız İsmâilî. el-Lisâniyyât fi’s-sakâfeti’l-ʿarabiyyeti’l-muʿâsıra. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Cedîd el-Müttahide, 2009.
  2. Alevî, Hâfız İsmâilî - Velîd Ahmed el-Anâtî (ed.). Esʾiletü’l-luga Esʾiletü’l-lisâniyyât. Rabat-Cezayir-Beyrut: Dârü’l-Emân - Menşûrâtü’l-İhtilâf - Dârü’l-Arabiyye li’l-Ulûm, 2009.
  3. Asutay, Muhammet Mücahit. “Arapça İsim Cümlesinde Sözdizim ve Anlamsal Yoruma Bir Bakış”. Nüsha 21/52 (2021), 217-232. https://doi.org/10.32330/nusha.910678
  4. Aydın, Bünyamin. “Yeni Halilcilik Kuramının Temel Kavramları Üzerine Bir İnceleme”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 21/2 (2021), 1149-1174. https://doi.org/10.33420/marife.977411
  5. Bal, Yusuf Ziya. Bir Kuram Olarak Abdülkâhir el-Cürcânî’nin Nazım Düşüncesi. Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  6. Boyalık, M. Taha. Dil, Söz ve Fesâhat: Abdulkâhir el-Cürcânî’nin Sözdizimi Nazariyesi. İstanbul: Klasik, 2017.
  7. Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr. el-Beyân ve’t-tebyîn. nşr. Abdüsselâm Hârûn. 4 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 7. Basım, 1998.
  8. Carnap, Rudolf. Introduction to Semantics. Cambridge-Massachusetts: Harvard University Press, 3. Basım, 1948.
  9. Carter, Michael G. “An Arab Grammarian of the Eighth Century A. D.: A Contribution to the History of Linguistics”. Journal of the American Oriental Society 93/2 (1973), 146-157. https://doi.org/10.2307/598889
  10. Cürcânî, Abdülkâhir. Delâilü’l-i‘câz. nşr. Mahmûd Muhammed Şâkir. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, ts.
  11. Cürcânî, Abdülkâhir. Esrârü’l-belâga. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Kahire-Cidde: Dârü’l-Medenî, 1991.
  12. Cürcânî, Abdülkâhir. Kitâbü’l-Muktesid fî şerhi’l-Îzâh. thk. Kâzım Bahr el-Mercân. 2 Cilt. Bağdat: Dârü’r-Reşîd, 1982.
  13. Dik, Simon C. Functional Grammar. ed. Ger J. de Haan - Wim Zonneveld. Dordrecht: Foris Publications, 3. Basım, 1981.
  14. Dik, Simon C. “Some Principles of Functional Grammar”. Functionalism in Linguistics. ed. René Dirven - Vilém Fried. 20/81-100. Amsterdam-Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 1987.
  15. Dik, Simon C. The Theory of Functional Grammar: Part 1: The Structure of the Clause. ed. Kees Hengeveld. Berlin-New York: Mouton de Gruyter, 2. Basım, 1997.
  16. Givón, Thomas. “On the Intellectual Roots of Functionalism in Linguistics”. Functional Approaches to Language. ed. Shannon T. Bischoff - Carmen Jany. 248/9-29. Berlin: De Gruyter Mouton, 2013.
  17. Graffi, Giorgio. “European Linguistics since Saussure”. The Oxford Handbook of the History of Linguistics. ed. Keith Allan. 469-484. Oxford: Oxford University Press, 2013.
  18. Güceyüz, İsa (ed.). Abdülkâhir el-Cürcânî’nin Dil ve Edebiyat Anlayışı. Ankara: Fecr, 2022.
  19. Halil, Hilmî. Dirâsât fi’l-lisâniyyâti’t-tatbikiyye. İskenderiye: Dârü’l-Ma‘rifeti’l-Câmi‘iyye, 2003.
  20. Harder, Peter. “Structure and Function: A Niche-Constructional Approach”. Functional Approaches to Language. ed. Shannon T. Bischoff - Carmen Jany. 248/71-106. Berlin: De Gruyter Mouton, 2013.
  21. İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osmân. el-Hasâʾis. thk. Abdülhamîd Hindâvî. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 3. Basım, 2008.
  22. Kerimoğlu, Caner. Genel Dilbilime Giriş. Ankara: Pegem Akademi, 2. Basım, 2014.
  23. Kınar, Kadir. “Abdulkahir el-Cürcânî’nin Nazm Teorisi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/13 (2006), 65-101.
  24. Kıran, Zeynel. Dilbilim Akımları. Ankara: Onur Yayınları, 2. Basım, 1996. Levinson, Stephen C. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
  25. Mackenzie, J. Lachlan. “What is Functional Grammar?” Actes du XV. Congrès international des linguistes. ed. André Crochetière vd. 1/95-106. Québec: Les Presses de L’Université Laval, 1993.
  26. Marogy, Amal E. Kitāb Sībawayhi: Syntax and Pragmatics. Leiden-Boston: Brill, 2010.
  27. Martinet, André. “Functional Grammar”. Concise History of the Language Sciences: From the Sumerians to the Cognitivists. ed. E.F.K. Koerner - R. E. Asher. 290-295. Cambridge: Pergamon, 1995.
  28. Martinet, André. İşlevsel Genel Dilbilim. çev. Berke Vardar. İstanbul: Multilingual, 1998.
  29. Mîzâb, İsmâhen. “el-Kitâb li Sîbeveyhi -Mukârebe vazifiyye-”. Luga-Kelâm 6/3 (2020), 238-246.
  30. Mütevekkil, Ahmed. el-Lisâniyyâtü’l-vazîfiyye: Medhal nazarî. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Cedîd el-Müttahide, 2. Basım, 2010.
  31. Mütevekkil, Ahmed. el-Vazâʾifü’t-tedâvüliyye fi’l-lugati’l-ʿarabiyye. Dârülbeyzâ: Dârü’s-Sakâfe, 1985.
  32. Mütevekkil, Ahmed. Mine’l-bünyeti’l-hamliyye ile’l-bünyeti’l-mükevviniyye: el-Vazîfetü’l-mefʿûl fi’l-lugati’l-ʿarabiyye. Dârülbeyzâ: Dârü’s-Sakâfe, 1987.
  33. Nichols, Johanna. “Functional Theories of Grammar”. Annual Review of Anthropology 13 (1984), 97-117.
  34. Rifat, Mehmet. Dilbilim ve Göstergebilimin Çağdaş Kuramları. İstanbul: Düzlem Yayınları, 1990.
  35. Sekkâkî, Ebû Ya‘kūb. Miftâhu’l-ʿulûm. nşr. Naîm Zerzûr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1987.
  36. Sîbeveyhi, Ebû Bişr Amr b. Osmân. el-Kitâb. thk. Muhammed Kâzım el-Bekkâ. 6 Cilt. Beyrut: Menşûratü Zeyni’l-Hukûkiyye ve’l-Edebiyye, 2015.
  37. Şensoy, Sedat. Abdülkahir el-Cürcânî’de Anlam Problemi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2001.
  38. Thomas, Margaret. Formalism and Functionalism in Linguistics: The Engineer and the Collector. New York-London: Routledge, 2020.
  39. Ubeyd, es-Sagîr. “Melâmihü’l-menha’l-vazîfî fi’n-nahvi’l-ʿarabî”. Mecelletü’l-ʿUmdeti’d-düveliyye fi’l-lisâniyyât ve tahlîli’l-hitâb 3/3 (2019), 121-149.
  40. Zehrâ, Abdîş - Bûar‘âra, Muhammed. “Melâmihü’l-vazifiyye fi’d-dersi’l-lugaviyyi’l-ʿarabi’l-kadîm”. Cüsûrü’l-Ma‘rife 6/4 (2020), 368-381.