SavedAdd your journal

Journals / Artuklu Akademi / 2025 / Cilt: 12 Sayı: 2

A Critical Methodology Toward Classical Fiqh Commentaries: An Analysis of Molla Bedreddin’s Criticisms Directed at Câvî

Fıkıh Şerhlerine Yönelik Bir Tenkit Üslubu: Molla Bedreddin’in Câvî’ye Yönelttiği Eleştirilerin Tahlili

Hasan Aksoy

Pages
599–615
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

The gloss (ḥāshiya) titled as-Simār al-Yāniʿa, written by Molla Bedreddin on Câvî’s er-Riyāḍ al-Badīʿa, holds a notable place in classical Islamic literature as a significant work addressing legal issues pertaining to the Shāfiʿī school of law. While Câvî’s original work has attracted scholarly attention due to its depth and linguistic sophistication, it is not immune to criticism. Ambiguities in presenting madhhab-based rulings, excessive detail, and repetitive expressions have caused clarity and coherence issues in certain sections. At this point, Molla Bedreddin’s gloss emerges not merely as a commentary but as a text offering constructive corrections and scholarly intervention. Focusing on as-Simār al-Yāniʿa, this article analyzes the oversight and corrective role Molla Bedreddin assumes within the framework of the classical commentary tradition. While closely adhering to Câvî’s formulations, he intervenes in interpretive choices when necessary. His critiques focus on three key areas: consistency with the Shāfiʿī school, elimination of redundant expressions, and logical coherence. In particular, Molla Bedreddin identifies where Câvî’s statements conflict with established Shāfiʿī practice and corrects these inconsistencies to guide proper application. He also adopts a more concise style by reducing repetitive elaborations in certain legal discussions. Moreover, he critiques the syntactic order of statements based on the causal relationship between legal reasoning and rulings, suggesting logical restructuring for better comprehension. Thus, Molla Bedreddin’s gloss functions not only as a traditional commentary but also as an exercise in textual editing, correction, and scholarly quality control. In this regard, his work contributes to a more accurate understanding of Câvî’s text and demonstrates how critical thinking can be integrated into the classical commentary tradition

Özet

Câvî’nin, Muhammed Hasebullah’a ait er-Riyâżü’l-bedîʿa adlı metin üzerine kaleme aldığı es-Simârü’l-yâniʿa, Şâfiî mezhebine dair fıkhî meselelerin ele alındığı önemli bir kaynak olarak literatürde kendisine yer bulmuştur. Söz konusu eser, ilmî muhtevası ve dilsel incelikleriyle geçmişten günümüze birçok âlimin ilgisini çekmiş olmakla birlikte, bazı yönleriyle eleştiriden vareste değildir. Hem mezhebî görüşlerin aktarımında zaman zaman yaşanan belirsizlikler hem de metinsel yapıdaki gereksiz ayrıntılar ve anlatım tekrarları, eserin bazı bölümlerinde açıklık ve tutarlılık sorunları doğurmuştur. İşte tam da bu noktada Molla Bedreddin’in aynı eser üzerine yazdığı hâşiye, sadece açıklama yapmakla kalmayıp bu eksiklikleri gideren eleştirel bir müdahale metni olarak öne çıkmaktadır. Bu makale, Molla Bedreddin’in es-Simârü’l-yâniʿa üzerine kaleme aldığı hâşiyeyi merkeze alarak, şerh geleneği içinde üstlendiği metinsel denetim ve tashih rolünü analiz etmektedir. Molla Bedreddin, Câvî’nin ifadelerine bağlı kalmakla birlikte, gerektiğinde onun tercihlerine doğrudan müdahalede bulunmakta ve özellikle mezhebe uygunluk, lafzî fazlalıkların ayıklanması ve metin içi mantıksal tertibin sağlanması amacıyla yapıcı eleştiriler getirmektedir. Bu kapsamda da mezhebî tercihlerin tartışıldığı örneklerde, Şâfiî uygulamasıyla örtüşmeyen hususları tespit ederek bunları tashih etmekte ve okuyucuyu doğru uygulamaya yönlendirmektedir. Aynı şekilde, bazı fıkhî açıklamalarda yer alan ayrıntı tekrarlarını kısaltarak daha özlü ve anlaşılır bir ifade tarzı benimsemektedir. Ayrıca illet-malûl ilişkisi gereği cümlelerin sıralanışını eleştirerek anlamın doğru kavranabilmesi için mantıksal düzenlemelere gitmektedir. Molla Bedreddin’in bu çalışması, sadece klasik bir hâşiye değil, aynı zamanda bir tashih ve ilmî kontrol faaliyetidir. Bu yönüyle, onun çalışması hem Câvî’nin metninin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamakta hem de şerh geleneğine eleştirel düşüncenin nasıl dâhil edilebileceğini göstermektedir.

Keywords
🔖

Cite This Article

Aksoy, H. (2025). A Critical Methodology Toward Classical Fiqh Commentaries: An Analysis of Molla Bedreddin’s Criticisms Directed at Câvî. Artuklu Akademi, Cilt: 12 Sayı: 2, 599–615. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1744320

📄 Full Text PDF Viewer

References (27)

  1. Bâcûrî, İbrâhîm b. Muhammed b. Ahmed. Tuḥfetü’l-mürîd ʿalâ Cevhereti’t-tevḥîd. Lübnan: Dâru Tahkîki’l-Kitâb, 2018.
  2. Bedreddin, Molla. Taʿlîḳ ale’s̱-S̱imâri’l-yâniʿa. Lübnan: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2013.
  3. Câvî, Muhammed Nevevî. es̱-S̱imârü’l-yâniʿa fi’r-Riyâżi’l-bedîʿa. Lübnan: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2013.
  4. Cemel, Ebû Dâvûd Süleymân b. Ömer b. Mansûr. Fütûḥâtü’l-vehhâb bi-tavżîḥi Şerḥi Menheci’ṭ-ṭullâb. 5 Cilt. By.: Dârü’l-Fikr, ts.
  5. Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf. Nihâyetü’l-maṭlab fî dirâyeti’l-meẕheb. 19 Cilt. thk. Abdulazîm Mahmud ed-Dîb. Suudi Arabistan: Dâru’l-Minhâc, 2007.
  6. Çağlar, Hasan. Bedreddin Sancar ve Ebdeʿu’l-beyân li cemîi âyi’l-Ḳur’ân Adlı Tefsiri. Şanlıurfa: Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  7. Çiçek, Zeynelâbidîn. Tüḥfetü’l-aḫyâr fî tercemeti Ğāyeti’l-iḫtiṣâr. Diyarbakır: Seyda Yayınları, 2024.
  8. Dimyâtî, Ebû Bekr Osman b. Muhammed Şettâ. İ‘ânetu’t-tâlibîn ‘alâ halli elfâzi Fethi’l-mü‘în. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1997.
  9. Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî. Fetḥu’l-vehhâb bi-şerḥi Menheci’ṭ-ṭullâb. 2 Cilt. By.: Dârü’l-Fikr, 1994.
  10. İbn Hacer, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed el-Heytemî. Tuḥfetü’l-muḥtâc bi-şerḥi’l-Minhâc. 10 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1983.
  11. İbn Hacer, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed el-Heytemî. el-Minhâcü’l-ḳavîm. Lübnan: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2000.
  12. Koğî, Ahmet Hilmî. Hediyyetü’l-ḥabîb. Diyarbakır: Seyda Yayınları, 2023.
  13. Kürdî, Şemsüddîn Muhammed b. Süleymân el-ed-Dımaşkī el-Medenî. el-Fevâʾidü’l-medeniyye fî-men yüftâ bi-ḳavlihî min eʾimmeti’ş-Şâfiʿiyye. Lübnan: Dâru’l-Ceffân ve’l-Câbî/Dâru Nuri’s-Sabâh, 1432.
  14. Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-İḳnâʿ. By.: yy., ts.
  15. Müzenî, Ebû İbrâhîm İsmâîl b. Yahyâ b. İsmâîl. el-Muḫtaṣar. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1990.
  16. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Mecmûʿ şerḥu’l-Müheẕẕeb. 20 Cilt. By.: Dârü’l-Fikr, ts.
  17. Öğmüş, Harun. “Bedreddin Sancar ve Ebdeʿu’l-beyân Adındaki Tefsiri”. Uluslararası Şırnak ve Çevresi Sempozyumu. haz. M. Nesim Doru. 729-743. Ankara: MRK Baskı, 2010.
  18. Özcan, Esat. “Molla Bedreddin Sancar ve Sünnetle Tefsir Anlayışı (Bakara Suresi Bağlamında)”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 11/25 (Haziran 2021), 232-255. https://doi.org/10.20486/imad.920622
  19. Özel, Ahmet. “Mâlik b. Enes”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/506-513. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  20. Remlî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ahmed b. Hamza. Nihâyetü’l-muḥtâc ilâ şerḥi’l-Minhâc. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1984.
  21. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Üm. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1990.
  22. Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. el-İḳnâʿ fî ḥalli elfâẓi Ebî Şücâʿ. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
  23. Teftâzânî, Sa‘düddîn Mes‘ûd b. Fahriddîn Ömer b. Burhâniddîn Abdillâh. Şerḥu’l-ʿAḳāʾid (Dimaşk: Dâru’d-Dekâik, 2. Basım, 2022.
  24. Tillovî, Ebü’l-Berekât Muhammed Bedreddin. Ḫulâṣatü’l-beyân li-cemî‘i âyi’l-Ḳur’ân. b.y.: el-Mektebetü’l-Hâşimiyye, 2017.
  25. Turgay, Nurettin. “Müfessir Muhammed Bedreddin Sancar Hayatı Eserleri ve Tefsirciliği”. Uluslararası Siirt Sempozyumu. 266-274. İzmir: Birleşik Matbaa, 2007.
  26. Yaşar, Mehmet Aziz. “Şafiî Mezhebinde Mezhep İçin Eleştiri Kültürüne Bir Örnek Olarak İsnevî’nin Nevevî’ye Eleştirisi”, İslâm Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı- III: (M. XII.-XIX. Yüzyıl Arası). İstanbul: İlbey Matbaa, 2021.
  27. Ziriklî, Hayrüddîn b. Mahmûd b. Muhammed b. Alî b. Fâris. el-Aʿlâm. b.y.: Dâru’l-Melâyîn, 2002.