SavedAdd your journal

Journals / Artuklu Akademi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

The Ode of Al-Harith Ibn Abbad 'al-Na’amah'

Hâris b. ‘Ubâd ve en-Ne’âme Kasidesi

Mahmut Çay

Pages
290–311
Publication Date
2026-05-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

In this article, the life, literary personality, and threnode titled en-Ne'âme of al-Harith b. ‘Ubâd, a poet from the pre-islamic age of ignorance, has been examined. Ibn 'Ubad, who changed the course of the Battle of Basus, which lasted forty years, was one of the important poets and famous warriors of the Banu Bakr tribe. It has attracted attention that there are no local studies on the life and encomium of this person, who was known by the public with the title ‘Hakîmu’l-Arap/ Wise Man of the Arabs’ during his lifetime. His attitude in the Battle of Besus has been morally commendable and then considered a political success. His entry into the battle has been implicated in the killing of his son Buceyr by Muhalhil. In his threnode, he has repeated the phrase "Draw-up me closer the reins of Ne'âme" in more than forty verses, and this situation has been interpreted as a reflection of his stability. Furthermore, cutting the horse's tail and the hair on its forehead has carried symbolic meaning in Arab culture and later became a custom. It has been determined that in classical Arabic works, the poet's life was described in only a few lines, and in the modern era, there are only a limited number of monographs about him. In the Arab world, there has been no study at the thesis or article level that evaluated the en-Ne’âme encomium based on its form, style, themes, etc., while in Turkey, there has been no study that examines both his life and the en-Ne’âme encomium together. The aim of this research is to contribute to the literature by examining the poet's life, literary aspects, and the en-Ne'âme encomium with a holistic approach. Within this framework, some answers to a number of questions have been sought and discussed certain topics in the article. For example, scholarly research has been conducted to determine which poetic class Ibn ‘Ubâd belonged to, whether his poems were cited as evidence, through which primary sources the encomium attributed to him has reached us today, and the reliability of the attribution of this encomium to him. The document analysis method has been used in the research. In this context, classical books, articles, and similar written materials following the poet's life and his encomium, en-Ne'âme, have been examined. Classical poetry collections such as Mufaddâliyyât and Esma’iyyât, biographies of Arab literary figures such as Eğânî and A’lâm, classical sources examining the lineages of Arab literary figures, and some theses and articles prepared in the modern period have been among the main sources. These and similar documents have been examined, and the themes found in the texts, such as encomiums, heroic poems, and threats, have been determined and classified. The findings obtained have been classified according to the purpose of the study.

Özet

Bu makalede, Câhiliye dönemi şairlerinden el-Hâris b. ‘Ubâd’ın hayatı, edebî kişiliği ve en-Ne’âme adlı mersiyesi incelenmiştir. Yaklaşık kırk yıl süren Besûs Savaşı’nın seyrini değiştiren İbn ‘Ubâd, Benû Bekr kabilesinin önemli şairlerinden ve meşhur savaşçılarındandır. Yaşadığı dönemde halk tarafından ‘Hakîmu’l-Arap/Arapların Bilgesi’ ünvanlıyla anılan bu şahsın hayatına ve kasidesine dair herhangi bir yerel çalışmanın olmayışı dikkat çekmiştir. Besûs Savaşı’ndaki tutumu ahlaken takdir görmüş, yanı sıra politik bir başarı olarak değerlendirilmiştir. Savaşa girmesi ise, Mühelhil tarafından oğlu Buceyr’in öldürülmesiyle ilişkilendirilmiştir. Mersiyesinde, ’’Yaklaştırın bana Ne’âme’nin dizginlerini’’ ifadesini kırktan fazla beyitte tekrarlamış ve bu durum onun kararlılığının bir yansıması olarak yorumlanmıştır. Ayrıca, atının kuyruğu ile alın saçlarını kesmesi, Arap kültüründe sembolik bir anlam taşımış ve daha sonra bir âdet halini almıştır. Arapça klasik eserlerde, şairin hayatının birkaç satırlık bilgiyle sınırlı tutulduğu; modern dönemde ise hakkında sınırlı sayıda monografi bulunduğu tespit edilmiştir. Arap dünyasında en-Ne’âme kasidesini şekil, üslup, tematik, vs. yönlerini temel alarak değerlendiren; Türkiye’de ise hem hayatını hem de en-Ne’âme kasidesini beraber inceleyen tez veya makale düzeyinde bir çalışmaya rastlanmamıştır. Araştırmanın gayesi, şairin hayatını, edebî yönünü ve en-Ne’âme kasidesini bütüncül bir yaklaşımla inceleyip literatüre katkıda bulanmaktır. Bu çerçevede makalede birtakım sorulara cevaplar aranmış ve bazı konular tartışılmıştır. Örneğin, İbn ‘Ubâd’ın hangi şair tabakasına mensup olduğuna, şiirleriyle istişhâd edilip edilmediğine, kendisine atfedilen kasidesinin günümüze hangi temel kaynaklar aracılığıyla ulaştığına ve bu kasidenin ona nispetinin güvenirliğine bilimsel verilerle cevaplar aranmıştır. Araştırmada, doküman analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, şairin hayatını ve en-Ne’âme mersiyesini konu alan klasik kitaplar, makaleler ve benzeri yazılı materyaller incelenmiştir. Mufaddâliyyât, Esma’iyyât gibi klasik şiir mecmuaları; Eğânî, A’lâm, gibi Arap edebiyatçıların biyografisini içeren eserler; Arap edebiyatçıların neseplerini inceleyen klasik kaynaklar ile modern dönemde hazırlanan bazı tez ve makaleler başlıca kaynaklar arasında yer almıştır. Bu ve benzeri dokümanlar incelenmiş; metinlerde yer alan mersiye, hamâse, tehdit vb. temalar belirlenerek sınıflandırılmıştır. Elde edilen buldular çalışmanın amacı doğrultusunda sınıflandırılırmıştır.

Keywords
🔖

Cite This Article

Çay, M. (2026). The Ode of Al-Harith Ibn Abbad 'al-Na’amah'. Artuklu Akademi, Cilt: 13 Sayı: 1, 290–311. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.1869028

📄 Full Text PDF Viewer

References (45)

  1. Abbas, Hâzım Kerîm. “Bevâ‘isu’t-Tekrâr Fi’ş-Şi’ri’l-Arabî Hattâ Nihâyeti’l-Asri’l-Emevî”. Mecelletu Kulliyeti’t-Terbiyye Li’l-‘Ulûmi’l-İnsâniyye 8/1 (2018), 165-209.
  2. Alûsî, es-Seyyid Mahmûd Şukrî. Bulûğu’l-ereb fî ma’rifeti’r-ehvâli’l-‘Arab. thk. Muhammed Behcetu’l-Eserî. 3 Cilt. Mısır: el-Mektebetu’l-Ehliyye, ts.
  3. Akdağ, Hasan. Arap Dilinde Deyimler ve Atasözleri. Konya: Tekin Kitabevi, 1999.
  4. Askerî, Ebû Hilâl. Dîvânu’l-me’ânî. 2 Cilt. Kâhire: Mektebetu’l-Kudsî, h. 1352.
  5. Asmaî, Ebû Se’îd Abdulmelik b. Kureyb. el-Asma’iyyât. thk. Ahmed Muhammed Şâkir-Abdusselâm Hârûn. Mısır: Dâru’l-Me’ârif, 1967.
  6. Atîk, Abdulazîz. ‘İlmu’l-‘arûz ve’l-kâfiye. Beyrût: Dâru’n-Nahdati’l-‘Arabiyye, 1987.
  7. Atiyye, Mervân. Dîvânu’l-Hâris bin Hillize. Dimaşk: Dâru’n-Nevevî, 1994.
  8. Bağdâdî, Abdulkâdir. Hizânetü’l-edeb. 13 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutub, 1979.
  9. Bekrâ, Ebû ‘Ubeyd. Faslu’l-mekâl fî şerhi kitâbi’l-emsâl. thk. İhsân Abbâs. Beyrût: Dâru’l-Emâne, 1971.
  10. Cubûrî, Yahya. eş-Şi’ru’l-câhilî hasâisuhu ve funûnuh. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1986.
  11. Cundî, Ali. Târîhu’l-edebi’l-câhilî. Beyrût: Mektebetu’l-Câmi’ati’l-‘Arabiyye, 1966.
  12. Dabbî, el-Mufaddal Muhammed. Emsâlu’l-‘Arab. thk. İhsân Abbâs. Beyrût: Dâru’r-Râidu’l-‘Arabî, 1983.
  13. Dayf, Şevkî. el-Belâğatu; tatavvurun ve târîh. Kâhire: Dâru’l-Me’ârif, 1965.
  14. Dayf, Şevkî. er-Risâ. Kâhire: Dâru’l-Me’ârif, 1955.
  15. Demirayak, Kenan. Arap Edebiyatı Tarihi-I Câhiliye Dönemi. Kayseri: Fenomen Yayınları, 2014.
  16. Devâdârî, Ebû Bekr b. Abdullah. ed-Durretu’l-yetîme fî ehbâri’l-umemi’l-kadîme. thk. Edwar Baden. 9 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Me’ârif, 1994.
  17. Dölek, Adem. “el-Velîd B. Ukbe’nin Hayatı ve Sahabe Adaleti Açısından Değerlendirilmesi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/1 (2002), 93-112.
  18. Durmuş, İsmail. “Kafiye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/149-153. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  19. Durmuş, İsmail. “Mühelhil”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. EK-2/333. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
  20. Esed, Nâsiruddîn. Mesâdiru’ş-şi’ri’l-câhilî ve kîmetuha’t-târihiyye. Beyrût: Dûr’l-Cîl, 1996.
  21. Ferrûh, Ömer. Târîhu’l-edebi’l-‘Arabî. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-‘İlm Li’l-Melâyîn, 1981.
  22. Endelusî, İbnu Se’îd. Neşvetu’t-tarab fî târîhi câhiliyyeti’l-‘Arab. thk. Nasrat Abdurrahmân. 2 Cilt. Ürdün: Mektebetu’l-Aksâ, 1982.
  23. İbn Abdürabbih, Ebu Ömer Ahmed b. Muhammed. el-‘İkdu’l-ferîd. thk. Abdulmecîd et-Terhînî. 9 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1983.
  24. İbnu’l-Esîr, Ebu’l-Hasan. el-Kâmil fi’t-târîh. thk. Ebu’l-Fidâ Abdullâh el-Kâdî. 12 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1987.
  25. İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed. Cemheretu ensâbi’l-‘Arab. thk. Abdusselam Muhammed Hârûn. 2 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Me’ârif, 1962.
  26. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim. eş-Şi’r ve’ş-şu’arâ, thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 2 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Me’ârif, 1958.
  27. İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Muhammed b. Mükerrem b ʿAli el-Ensârî. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrût: Dâru Sadr, 1414.
  28. İbn Rebîa, Mühelhil. Dîvânu’l-Mühelhil. thk. Antuvân Muhsin el-Kavvâl. Beyrût: Dâru’l-Cîl, 1995.
  29. İbn Reşîk, Ebû Alî el-Hasen el-Kayravânî. el-‘Umde fî mehâsini’ş-şi‘ri ve âdâbihî. 3 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Cîl, 1981.
  30. İbn ‘Ubâd, el-Hâris. Dîvânu’l-Hâris bin ‘Ubâd. thk. Enes Abdulhâdî Ebû Hilâl. Ebûzabî: Ebûzabî Li’s-Sekâfeti ve’t-Turâs, 2008.
  31. İsfehânî, Ebu’l-Ferac. Kitâbu’l-ağânî. thk. İhsân Abbâs. 25 Cilt. Beyrût: Dâru Sâdır, 2008.
  32. Hamdî, Muhammed Ahmed. “Cedliyyetu’r-Resâi Ve’l-Ve’îd Fî Kasîdeteyi’n-Ne’âme Ve’l-Muşahhar”. Câmi’atu’l-Ezher Mecelletu Kulliyeti’l-Liğati’l-Arabiyye 36 (2021), 1627-1674.
  33. Kutluer, İlhan. “Hikmet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/503. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  34. Rabâbe‘a, Mûsâ. “et-Tekrâru Fi’ş-Şi’ri’l-Câhilî”. Mecelletu Mûte Li’l-Buhûsi ve’d-Dirâsât 5/1 (1990), 159-192.
  35. Râfi’î, Mustafa Sâdık. Târîhu’l-adâbi’l-‘Arab. 3 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2000.
  36. Safvet, Ahmed Zekî. Cemheretu’l-hutabi’l-‘Arab fî ‘usûri’l-‘Arabiyyeti’z-zâhire. 3 Cilt. Beyrût: el-Mektebetu’l-‘İlmiyye, 1933.
  37. Satlî, Abduhafîz. Dîvânu Ümeyye b. Ebü’s-Salt. Dimaşk: el-Matba’atu’t-Ta’âvuniyye, 1974.
  38. Sîbeveyhi, Ebû Bişr Amr b. Osman Kanber. el-Kitâb. thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. 4 Cilt. Beyrût: ‘Alemu’l-Kutub, 1983.
  39. Sînî, Mahmûd İsmâil. Mu‘cemu’l-emsâli’l-‘Arabiyye. Lübnân: Mektebetu Lubnân, 1992.
  40. Şemsuddîn, İbrâhîm. Mecmû’u eyyâmi’l-‘Arab fi’l-câhiliyyeti ve’l-İslâm. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2002.
  41. Şeyho, Luvîs. Şu’arâ’u’n-nasrâniyye kable’l-İslâm. Beyrût: Dâru’l-Meşrık, 1991.
  42. Şeyho, Luyis. Târîhu’l-âdâbi’l-‘Arabiyye. Beyrût: Dâru’l-Meşrik, 1991.
  43. Topuzoğlu, Tevfik Rüştü. ‘‘Hafîf’’. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/113-114. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  44. Vâhidî, Ebu’l-Hasan Ahmed b. Ali. el-Vesît fi’l-emsâl. thk. ‘Afîf Muhammed Abdurrahman. Kuveyt: Dâru’l-Kutubi’s-Sekâfiyye, 1975.
  45. Ziriklî, Hayruddîn. el-A’lâm. 8 Cilt. Beyrût: Dâru’l-‘İlm Li’l-Melâyîn, 2002.