Journals / Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2
Contemporary Islamic Jurisprudence, Democracy and Counsel: A Periodized Analysis of Mehmet Metiner’s Thought
- Pages
- 357–388
- Publication Date
- 2026-08-07
Abstract
This article examines the thought of Mehmet Metiner, who has been an intellectual-politician in the last forty years of Islamism in Türkiye, through the textual analysis method of the books he has written throughout his writing career. Metiner has published a total of eleven books which began with the publication of the book Ahmed b. Hanbel in 1984, until the book Siyasi Erdemler Risalesi, which he published in 2020. Mehmet Metiner's thought is examined in the article by dividing it into three periods. The first years of his writing career, which began with the publication of the biography of Ahmed b. Hanbel in 1984, until his book Kardeşlik Çağrısı published in 1991, were called the classical Islamist period. Metiner, who worked on contemporary da'wah jurisprudence during this period through his books Yeni Bir Dünyaya Uyanmak (1987), Şafakta 10 Gün-İran Notları- (1989), Sorunlarımızı Konuşmak (1990) tried to bring together the divided Islamist community after 1980 around the principles of a transcendent cause and principles of behavior and attitude in accordance with the cause. Metiner, who adopted a post (new) Islamist stance with his books İdeolojik Devletten Demokratik Devlete: Zamanın Ruhunu Anlamak (1999), Yemyeşil Şeriat Bembeyaz Demokrasi (2004), Cennet Düşü: İdeolojik Devletten Demokratik Devlete (2004), Devletin Beka Sorunu: Hedef İç Savaş mı (2011) between 1991 and 2013, made democratization the main principle of his thought and determined the struggle through the party as the main axis of his thought. After 2013, Metiner adopted a third Islamism, different from his classical and post-Islamist views, and in his book Palamut Mesihi (2015), followed by Siyasi Erdemler Risalesi, he has participated in the ancient culture of advice through the relationship he established directly with the leadership. In the article, it is claimed that Metiner had broken away sharply from his first system of thought, which could be summarized as the ‘contemporary dawah jurisprudence’ that extended from the 1980s to the early 1990s, and that this rupture led him to a syncretism rather than a synthesis in his third period.
Özet
Bu makalede Türkiye’de İslamcılığın son kırk yılında entelektüel-siyasetçi olarak yer alan Mehmet Metiner’in düşüncesi yazarlık hayatı boyunca kaleme almış olduğu kitapların metin analizi yöntemiyle incelenmiştir. Metiner, 1984 yılında Ahmed b. Hanbel kitabını yayımlamasıyla başladığı yazarlık hayatında 2020 yılında yayımladığı Siyasi Erdemler Risalesi ’ne kadar toplam on bir kitap yayımlamıştır. Makalede Mehmet Metiner düşüncesi üç döneme ayrılarak incelenmiştir. 1984 yılında Ahmed b. Hanbel biyografisinin yayımlanmasıyla başlayan kitap yazarlığı kariyerinin 1991 tarihli Kardeşlik Çağrısı kitabına kadar olan ilk yılları Klasik İslamcı dönem olarak adlandırıldı. Yeni Bir Dünyaya Uyanmak (1987), Şafakta 10 Gün-İran Notları- (1989), Sorunlarımızı Konuşmak (1990) kitapları üzerinden bu dönemde çağdaş davet fıkhı üzerinde çalışan Metiner, 1980’den sonra bölünmüş İslamcı camiayı aşkın bir dava prensibi ve prensibe uygun davranış ve tutum ilkeleri etrafında bir araya getirmeye çalışmıştır. 1991’den 2013’e kadar İdeolojik Devletten Demokratik Devlete: Zamanın Ruhunu Anlamak (1999), Yemyeşil Şeriat Bembeyaz Demokrasi (2004), Cennet Düşü: İdeolojik Devletten Demokratik Devlete (2004), Devletin Beka Sorunu: Hedef İç Savaş mı (2011) kitaplarıyla beraber post (yeni) İslamcı bir tutum içerisine giren Metiner, demokratikleşmeyi düşüncesinin ana ilkesi yaparak, parti yoluyla mücadeleyi düşüncesinin ana aksı olarak belirlemiştir. 2013 sonrasında Klasik ve post-İslamcı görüşlerinden farklı olarak üçüncü bir İslamcılığı benimseyen Metiner’in Palamut Mesihi (2015) kitabının ardından Siyasi Erdemler Risalesi kitabında doğrudan liderlikle kurduğu ilişki üzerinden kadim nasihatname kültürüne iştirak ettiği görülür. Makalede Metiner’in 1980’lerden 90’ların başına kadar uzanan ‘çağdaş davet fıkhı’ olarak özetlenebilecek ilk düşünce dizgesinden 1990’lı yıllarda keskin bir şekilde koptuğu bu durumun da üçüncü döneminde onu bir senteze değil bir senkretizme vardırdığı iddia edildi.
Cite This Article
References (26)
- Bayat, A. (1996). The Coming of a Post-Islamist Society, Critique. Critical Middle East Studies, 5(9), 43-52.
- Bayat, A. (2015). İslam'ı Demokratikleştimek: Toplumsal Hareketler ve Post-İslamcı Dönüş. İletişim Yayınları.
- Çayır, K. (2008). Türkiye’de İslamcılık ve İslami Edebiyat: Toplu Hidayet Söyleminden Yeni Bireysel Müslümanlıklara. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
- Çiçek. D. (1997). Postmodernizmin İslamcılar Üzerindeki Etkisi. Rey Yayıncılık
- Ensari, A. İ. (1994). Ehlü’l-Hal ve’l-Akd. İçinde TDV İslam Ansiklopedisi (10) (539-41). Türkiye Diyanet Vakfı.
- Erdoğan, R. T. (2022). Cumhurbaşkanı Erdoğan gençlerle buluşmasında açıkladı: Muhafazakar devrimci kime denir? Yeni Şafak. Erişim adresi: https://www.yenisafak.com/gundem/muhafazakar-devrimci-ne-demek-muhafazakar-devrimci-kime-denir-cumhurbaskani-erdogan-acikladi-3865998.
- Foss, S. (2009). Rhetorical Criticism : Exploration and Practice. Waveland Press. Frey, L., Botan, C., Fridman, P., Kreps, G. (1991). Investigating Communication : An Introduction to Research Methods. Prentice Hall.
- Hallaq, W. (2012). The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral Predicament. Columbia University Press.
- İnsel, A. (2020). Erdoğanizm: El Arttıran Keyfilik Yönetimi. Birikim. Erişim adresi: https://birikimdergisi.com/haftalik/10188/erdoganizm-el-arttiran-keyfi.
- Köseoğlu, T. (2019). Islamists and the state: Changing discourses on the state, civil society and democracy in Turkey. Turkish Studies, 20(3), 323-350.
- Küçükağa, Ö. (2012). Hasan El-Benna'nın İslam'ı Toplumda Yeniden Hakim Kılma Mücadelesi. İçinde Hasan el-Benna ve müslüman kardeşler uluslararası sempozyum (2) (11-50). Medeniyet İlim Kültür ve Dayanışma Derneği & Genç Birikim Derneği.
- Metiner, M. (1987). Yeni Bir Dünyaya Uyanmak. Seçkin Yayıncılık.
- Metiner, M. (1989). Şafakta 10 Gün-İran Notları. Birim Yayınları.
- Metiner, M. (1990). Sorunlarımızı Konuşmak. Birleşik Dağıtım Kitabevi.
- Metiner, M. (1991). Kardeşlik Çağrısı. Risale Yayınları.
- Metiner, M. (1999). İdeolojik Devletten Demokratik Devlete: Zamanın ruhunu anlamak. Beyan Yayınları.
- Metiner, M. (2004a). Cennet Düşü: İdeolojik Devletten Demokratik Devlete. Günizi Yayıncılık.
- Metiner, M. (2004b). Yemyeşil Şeriat Bembeyaz Demokrasi. Doğan Kitapçılık.
- Metiner, M. (2011). Devletin Beka Sorunu: Hedef İç Savaş Mı? Yakın Plan Yayınları.
- Metiner, M. (2015). Palamut Mesihi: Alamut Kalesi’nden Pensilvanya’ya Cemaatin İç Yüzü. Elips Kitapları.
- Metiner, M. (2020). Siyasi Erdemler Risalesi. Sahi Kitap.
- Pala, İ. (2006). Nâsihatname. İçinde TDV İslam Ansiklopedisi (32) (409-410). Türkiye Diyanet Vakfı.
- Roy, O. (1994). Siyasal İslam’ın İflası, Metis Yayınları.
- Türk, H. B. (2012). Çoban ve Kral: Siyasetnamelerde İdeal Yönetici İmgesi. İletişim Yayınları.
- Yıldız, N. (1990). Bey’at (Biat). Sosyal Bilimler Ansiklopedisi (1) (177-78). Risale Yayınları.
- Zengin, E. (2021). Akıncılar Hareketi: 1970'lerde İslamcı Gençliğin Oluşumu ve Eylem. İletişim Yayınları.