SavedAdd your journal

Journals / Antakiyat / 2025 / Cilt: 8 Sayı: 2

An Analysis on the Principles of Modern Period Hadīth Commentary

Modern Dönem Hadis Şerhçiliğinin Esasları Üzerine Bir Analiz

Rıza Toz

Journal
Antakiyat
Pages
170–195
Publication Date
2025-12-24
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

It is important and necessary to analyse and evaluate the traditional commentary and hashiya literature, to connect this accumulation with the present day and to update the commentaries in order to understand the hadīths correctly in the contemporary context. By updating the hadīth commentaries using the conceptual framework, content, new language and style, the actual value of the hadīths will be constantly kept on the agenda. The aim of the research is to reveal the criteria and basic principles of the commentaries to be written to ensure that the hadīths are correctly understood by today’s people, and thus to contribute to the field. Among the factors that shaped hadīth commentaries in the classical period, issues such as time-space, sociocultural environment, psychological factors, perception of the texts and the influence of the sect to which they belonged come to the fore. According to the findings, the basic principles of modern-era hadīth commentary consist of the following headings: improving the conceptual framework, interpreting the hadīths according to the conditions of the time, taking the principle of integrity as a basis, being done with an epistemological understanding, following an original method, interpreting the hadīths in line with the Sunnah, taking the principle of comprehensiveness as a basis, addressing the general public and being in a language that everyone can understand, and reflecting the universal view of the Sunnah. Within the framework of these principles, hadītth narrations should be re-systematized with today's technical possibilities and made compatible with current conditions.

Özet

Geleneksel şerh ve hâşiye literatürünün tahlil edilerek değerlendirilmesi, bu birikimin günümüzle irtibatlandırılması ve hadislerin çağdaş bağlamda doğru şekilde anlaşılabilmesi açısından şerhlerin yeniden güncellenmesi önemli ve gereklidir. Kavramsal çerçeve, içerik, yeni bir dil ve üslup kullanarak hadis şerhlerinin yeniden güncellenmesiyle hadislerin aktüel değeri sürekli olarak gündemde tutulmuş olacaktır. Araştırmanın hedefi hadislerin günümüz insanları tarafından doğru yorumlanması ve anlaşılmasını sağlamak için yazılacak şerhlerin kriterlerini ve temel esaslarını ortaya çıkarmak ve böylece alana katkı sağlamaktır. Klasik dönemde hadis şerhlerini şekillendiren etkenler arasında zaman-mekân, sosyokültürel çevre, psikolojik faktörler, nass telakkisi ve mensubu oldukları mezhebin etkisi gibi hususlar ön plana çıkmaktadır. Elde edilen bulgulara göre modern dönem hadis şerhçiliğinin temel esasları; kavramsal çerçevenin iyileştirilmesi, hadislerin zamanın şartlarına göre yorumlanması, bütünlük ilkesinin esas alınması, epistemolojik anlayışla yapılmış olması, özgün bir yöntem takip etmesi, hadislerin sünnet ekseninde yorumlanması, kapsamlılık ilkesinin esas alınması, genele hitap edilmesi, herkesin anlayacağı bir dilde olması ve sünnetin evrensel görüşünü yansıtması gibi başlıklardan oluşmaktadır. Bu prensipler çerçevesinde hadis rivayetleri, günümüzün teknik imkanlarıyla yeniden sistematize edilerek mevcut şartlara uyumlu hale getirilmelidir.

Keywords
🔖

Cite This Article

Toz, R. (2025). An Analysis on the Principles of Modern Period Hadīth Commentary. Antakiyat, Cilt: 8 Sayı: 2, 170–195. https://ajindex.com/articles/1061018

📄 Full Text PDF Viewer

References (69)

  1. Ahatlı, Erdinç. “Klasik ve Cumhuriyet Dönemi Hadis Şerhçiliği: Şekil ve Muhteva Açısından Bir Mukayese”. İslam ve Klasik. ed. Sami Erdem. İstanbul: Klasik Yayınları, 2008.
  2. Ahterî, Mehmed Efendi. Ahterî-i kebîr. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1310/1892.
  3. Akalın, Şükrü Halûk vd.. Türkçe Sözlük. Ankara: TDK Yayınları, 2011.
  4. Apaydın, Mehmet. Hadislerin Tespitinde Bütünsel Yaklaşım. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017.
  5. Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. İstanbul: İFAV Yayınları, 2015.
  6. Bağcı, H. Musa. “Hz. Peygamber’in Örnekliğinin Günümüzdeki Önemi”. Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı Sempozyumu. ed. Mahfuz Söylemez. 75-91. Çorum: İslâmî İlimler Dergisi Yayınları Aralık, 2007.
  7. Bağdâdî, Hâtib. Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sâbit. el-Câmiʿ li-aḫlâḳı’r-râvî ve âdâbi’s-sâmiʿ. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1996.
  8. Bânnekâ, Ahmed el-Müctebâ & Abdullâh, İsmâîl Hâc. “Menheciyyetü Şerḥi’l-Ḥadîs̱: Aṣâleten ve Muʿâṣaraten”. et-Tecdîd 16/32 (2012), 159-195.
  9. Bayraktutar, Muammer. “İmam Şâfiî’de Hadisleri/Sünneti Anlama ve Değerlendirmede Temel Yaklaşımlar”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31 (2009), 83-125.
  10. Belazûrî, Ahmed b. Yahyâ. Futûḥu’l-büldân. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 2001.
  11. Bilen, Osman. “M. İkbal’in Çağdaş Bilim ve Yöntem Anlayışı”. D.E.Ü.İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/14 (2001), 103-104.
  12. Bilgin, Recep. “Hadis Şerhlerinin Güncellenmesi Sorunu”. VII. International European Conference on Social Sciences. 174-179. Antalya, 22-24 April, 2022.
  13. Bilgin, Recep. “İbn Dakîkul'îd'in Şerhu'l-İlmâm bi-Ehâdîsi'l-Ahkâm'ında Hadisleri Analma Yöntemi Olarak Hakikat-Mecaz Olgusu”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 28/2 (2024), 526-546.
  14. Buğa, Mustafa Dîb & Mistu, Muhyiddin. el-Vâfî fi şerḥi’l-Erbaʿîne’n-Neveviyye. Beyrut: Dâru’l-Mustafâ, 2010.
  15. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 2. Basım, 1422/2001.
  16. Canlı, Mustafa. Hicri İlk Dört Asırda Hadis Şerhçiliği. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1988.
  17. Cerrahoğlu, İsmail. “Garîbü’l-Kur’ân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/379-380. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  18. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2005.
  19. Coşkun, Selçuk. Hadis Değerlendirmelerinde Bütünlük. İstanbul: Aktif Yayınevi, 2003.
  20. Çakan, İsmail Lütfi. Hadis Edebiyatı. İstanbul: MÜİF Vakfı Yayınları, 2019.
  21. Çelik, Ali. “Yaygın Din Eğitimi Açısından Hadislerin İlmî ve Güncel/Aktüel Değeri”. YDÜ I. Uluslararası Hadis İhtisas Sempozyumu. ed. Yusuf Suiçmez. 9-17. Lefkoşa: Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları, 2014.
  22. Dihlevî, Şah Veliyyullah. el-İnsâf fî beyâni sebebi’l-ihtilâf (İslâm Hukukundaki Farklı Görüşlerin Sebepleri). çev. Rahmi Yaran. İstanbul: Gelenek Yayıncılık, 2002.
  23. Efendioğlu, Mehmet. “Şerh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/559-560. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  24. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisi Anlama Kılavuzu. Ankara: Otto Yayınları, 2022.
  25. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
  26. Grayling, A. C.. “Epistemology”, The Blackwell Companion to Philosophy. ed. E. B. Tsui-James & Nicholas Bunnin. Oxford: Blackwell Publishing, 2003.
  27. Hanefî, Hasan. İslâmî Araştırmalar, çev. İbrahim Aydın &Ali Durusoy. İstanbul: İnsan Yayınları,1994.
  28. Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed. Ġarîbü’l-ḥadîs̱. thk. Abdülkerim İbrâhim el-Azbâvî. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1402/1982.
  29. Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed. Meʿâlimü’s-Sünen Şerḥu Süneni Ebî Dâvûd. thk. Abdüsselam Abdüşşafi Muhammed. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l- ʿİlmiyye, 1991.
  30. Hoşab, Fahri. Hadis Araştırmalarında Usûl. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2021.
  31. İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd er-Rebeî el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Kahire: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-ʿArabî, 1395/1975.
  32. İbn Manzûr, Ebü’l-Fadl Cemaleddin Muhammed b. Ali b. Manzûr. Lisânu’l-ʿArab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1990.
  33. İleri, Celal Nuri. Hâtemü’l-Enbiya. İstanbul: Yeni Osmanlı Matbaası ve Kütüphanesi, 1332.
  34. Kahraman, Hüseyin. “Hadis Şerhinde Mezhep Faktörü”. Usûl: İslam Araştırmaları 7 (2007), 7-34.
  35. Kandemir, M. Yaşar. “el-Câmiu’s-Sahîh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/118-128. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  36. Kannevcî, Ebü’t-Tayyib Muhammed Sıddîk Hân b. Hasen b. Alî. Ebcedü’l-ʿulûm. b.y.: Dâru İbn Hazm, 1423/2002.
  37. Karacabey, Salih. Hattâbî’nin Hadis İlindeki Yeri. İstanbul: Sır Yayıncılık, 2001.
  38. Karadâvî, Yusuf. Sünneti Anlamada Yöntem. çev. Bünyamin Erul. İstanbul: Nida Yayınları, 2016.
  39. Karapınar, Fikret. “Hadis Şerhlerinde Kullanılan Yorumlama Biçimleri “…Oruç bana aittir…” Hadisi Örneği.” Marife Dini Araştırmalar Dergisi 9/1 (Bahar 2009).
  40. Kârî, Ali b. Sultân Muhammed. Mirḳātü’l-mefâtîḥ şerḥu Mişkâti’l-meṣâbîḥ. nşr. Cemâl Aytânî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2007.
  41. Kastallânî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebî Bekr. İrşâdü’s-sârî li şerḥi Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1990/1410.
  42. Kırbaşoğlu, M. Hayri. “Hadis/Sünnet İlminin Yeniden İnşası”. Hadisin Dünü-Bugünü ve Geleceği Sempozyumu. 13-22. 14-15 Ekim, 1993.
  43. Kırbaşoğlu, M. Hayri. Alternatif Hadis Metodolojisi. Ankara: Otto Yayınları, 2019.
  44. Kırbaşoğlu, M. Hayri. İslam Düşüncesinde Sünnet. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2000.
  45. Mâzerî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Ömer et-Temîmi. el-Muʿlim bi-fevâidi Müslim. thk. Muhammed Şâzelî en-Neyfer. Tunus: Beytü’l Hikme, 1987.
  46. Mebrek, Abdülkerîm. “Mümeyyizâtü’ş-Şurûḥi’l-Ḥadîs̱iyyeti’l-Muʿâsıra”. Mecelletü’l-İhyâ 31 (2022), 381-394.
  47. Müslim, Ebü’l-Hüseyn el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Kahire: y.y., 1374-75/1955-56.
  48. Mütercim Âsım Efendi. Kâmus Tercümesi. İstanbul: Âsitâne Yayınları, 1305/1888.
  49. Nesâî, Ebû Abdurrahman Ahmed b. Ali b. Şuayb. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Hasan Abdulmunʿim Şelbî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2001.
  50. Özafşar, Mehmet Emin. Hadisi Yeniden Düşünmek. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1998.
  51. Özşenel, Mehmet. İlk Dönem Hadis-Rey Tartışmaları Şeybânî Örneği. İstanbul: MÜİF Yayınları, 2015.
  52. Palabıyık, Hanefi. “Cahiliye Dönemi ve İslam’ın İlk Yıllarında Okuma- Yazma Faaliyetleri”. Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 27
  53. (2007), 31-68.
  54. Polat, Salahattin. “Mütâbaat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/181-182. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  55. Rızâ, Şerif. el-Mecâzâtu’n-Nebeviyye. thk. Taha, ez-Zeynî. Beyrut: Dâru’l-Edvâ, 1986.
  56. Sakallı, Talat. Aynî ve Hadis Yorum/Şerh Yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2013.
  57. Sancaklı, Saffet. Sünneti Doğru Anlamak. Bursa: Sır Yayıncılık, 2001.
  58. Simard, Jean-Claude. “Epistemoloji”. çev: Ramazan Adıbelli. Bilimname 2 (2003), 13-21.
  59. Şeker, Necmeddin. “Bir Istılah Denemesi: Evsâtu Vurûdi’l-Hadîs”. Hadis Tetkikleri Dergisi 17/1 (2019), 23-40.
  60. Şensoy, Sedat. “Şerh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/555. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  61. Tatar, Burhanettin. “Kur’ân ve Sünnet Bütünlüğü Üzerine Felsefî Bir Analiz”. Diyanet İlmi Dergi 57/4 (2021), 1007-1020.
  62. Tekineş, Ayhan. Hadisleri Anlama Problemi. İstanbul: Işık Yayınları, 2002.
  63. Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa b. Sevre es-Sülemî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1395/1975.
  64. Türcan, Zişan. Hadis Literatüründe Şerh Geleneği ve Özellikleri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008
  65. Türcan, Zişan. Hadis Şerh Geleneği: Doğuşu, Gelişimi ve Dönüşümü. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
  66. Ünal, İsmail Hakkı. “Fazlurrahman’ın Sünnet Anlayışı ve ‘Yaşayan Sünnet’ Kavramı Üzerine”. İslami Araştırmalar 4/4 (1990), 285-294.
  67. Yeşilyurt, Temel. Çağdaş İnanç Problemleri. Ankara: DİB Yayınları, 2013.
  68. Yıldırım, Enbiya. Hadiste Metin Tenkidi. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2009.
  69. Zerkâ, Mustafa. Hadislerin Anlaşılmasında Aklın ve Fıkhın Rolü. çev. Abdullah Kahraman. İstanbul: Akademi Yayıncılık, 2002.