Dergiler / Sanat ve Tasarım Dergisi / 2023 / Cilt: 13 Sayı: 2
DİEGETİK İSTİLA: 20. YÜZYIL TİYATROSUNDA MİMETİK TEMSİLİN DEFORMASYONU
- Sayfa
- 403–418
- DOI
- —
Özet
1980’li yılların önde gelen tiyatro akademisyenleri, tiyatronun Antik Yunan’dan beridir diegesis ile karşıtlık oluşturan mimesis aracılığıyla biçimlendiğini, buna karşılık sahnenin diegetik bir evrenle çerçevelendiğini öne sürerler. Burada metninin tiyatrodaki hâkim konumu ve tiyatronun “söz söyleme”ye dayalı logosmerkezci yapılanması vurgulanır. Diegesis ve mimesis kavramları bu noktada Aristotelesçi bir bağlamda, geniş anlamlarıyla kullanılır. Öte yandan terimler günümüzde daha çok anlatıbiliminin dolayıma soktuğu dar anlamlarıyla, anlatının kipleri düzeyinde ele alınmaktadır. Bu makalede, terimler anlatıbiliminin tayin etiği dar anlamlarıyla ve 20. yüzyılın tiyatro akademisince sürdürülen tartışmanın aksine bir yerden kullanıldığında karşılaşılan tabloyu değerlendirmek amaçlanmaktadır. Bu noktadan hareketle, çalışmada öncelikle diegesis ve mimesis terimlerinin dar ve geniş anlamlarıyla kullanımından doğan terminolojik karmaşa serimlenmiştir. Çalışmanın temel odağı olan 20. yüzyıl tiyatrosunda mimetik sahnenin diegesis yoluyla istilaya uğrayışı ise oyunları “anlatma” moduyla karakterize olan Gertrude Stein ve Heiner Müller örnekleriyle açımlanmıştır. Son olarak, 20. yüzyılda diegesisin baskın bir unsur olarak öne çıkışının yapısal sonuçları değerlendirilmiştir.
Abstract
Leading theatre scholars of the 1980’s argue that the idea of theatre since Ancient Greece is framed by a diegetic universe, even though it has been shaped by mimesis, which is normally contrasted with diegesis. This view emphasises the dominant status of the text in the theatre and the logocentric structure of the theatre based on speech. At this point, the terms diegesis and mimesis are used with their broad meanings in an Aristotelian sense. On the other hand, these terms are used today with their narrow meanings in narratology as telling and showing modes of the narrative. This article aims to evaluate the terminological confusion when the terms are used in theatre with their narrow meanings in narratology, as opposed to the debate carried out in the theatre academy of the 20th century. From this starting point, the article first exposes the terminological confusion arising from using the terms diegesis and mimesis with their narrow and broad meanings. Second, the irruption of diegesis in the mimetic scene is explored by concentrating on the "telling" mode in the plays of Gertrude Stein and Heiner Müller. Lastly, the structural results of diegesis standing out as a dominant element in 20th century theatre are evaluated.